واکسن آنفولانزا در دوران بارداری برای بیشتر زنان باردار توصیه می‌شود، زیرا ابتلا به آنفولانزا در این دوره می‌تواند با تب بالا، کم‌آبی، مشکلات تنفسی و نیاز بیشتر به بستری همراه باشد و واکسن تزریقی غیرفعال در هر مرحله از بارداری قابل استفاده است و آنتی بادی های مادر پس از تولد نیز تا حدی از نوزاد محافظت می‌کنند، با این حال، انتخاب زمان و نوع واکسن باید با توجه به سابقه پزشکی فرد انجام شود.
چرا آنفولانزا در بارداری اهمیت بیشتری دارد؟
بارداری فقط رشد جنین نیست؛ بدن مادر نیز در این ماه‌ها تغییرات مهمی را تجربه می‌کند، تغییر عملکرد سیستم ایمنی، افزایش ضربان قلب و فشار بیشتر بر ریه ها سبب می‌شود تحمل عفونت های تنفسی برای برخی مادران دشوارتر باشد، آنفولانزا با سرماخوردگی ساده تفاوت دارد و شروع ناگهانی علائم آن حال عمومی فرد را سریع‌تر بدتر می‌کند.
تب، بدن درد، سرفه، گلودرد، سردرد و خستگی شدید از نشانه های شناخته شده آنفولانزا هستند، در بارداری، تب پایدار و کاهش دریافت مایعات اهمیت ویژه‌ای دارد، چون بی‌حالی شدید یا کم‌آبی نیازمند ارزیابی پزشکی است و واکسن جایگزین مراقبت و درمان نیست، اما احتمال بیماری شدید و عوارض آن را کاهش می‌دهد.
برای دریافت نوبت از دکتر کریسانی با شماره ۰۲۱۸۸۴۸۴۰۸۱ تماس بگیرید.
تأثیر آنفولانزا بر مادر و جنین
شدت بیماری در همه مادران یکسان نیست، اما افراد دارای آسم، دیابت، بیماری قلبی، اضافه وزن قابل توجه یا نقص ایمنی باید مراقبت بیشتری داشته باشند، ابتلا به آنفولانزا خطر عفونت های ثانویه مانند پنومونی را افزایش می‌دهد و در موارد شدید به بستری نیاز دارد، کنترل سریع تب و دریافت ارزیابی پزشکی در کاهش خطرات نقش مهمی دارد.
- تب ناگهانی، لرز و بدن درد شدید
- سرفه خشک یا گلودرد همراه با ضعف قابل توجه
- تنگی نفس، درد یا فشار قفسه سینه
- کاهش ادرار، ناتوانی در نوشیدن مایعات یا سرگیجه شدید
- کاهش حرکات جنین در هفته هایی که حرکت جنین قابل درک است.
وجود علائم هشدار به معنای ابتلای قطعی به آنفولانزا نیست، اما نباید منتظر ماند تا بیماری خود به خود برطرف شود و در صورت تب، تنگی نفس، بدتر شدن علائم یا تماس نزدیک با فرد مبتلا، بهتر است همان روز با پزشک یا مرکز درمانی تماس گرفته شود.
آیا واکسن آنفولانزا در دوران بارداری ایمن است؟
واکسن تزریقی آنفولانزا که از ویروس غیرفعال ساخته می‌شود، سال‌هاست در برنامه های پیشگیری برای زنان باردار استفاده می‌شود و این واکسن باعث ابتلا به آنفولانزا نمی‌شود، چون حاوی ویروس زنده و تکثیرشونده نیست، توصیه های حرفه‌ای سلامت مادران نیز از واکسیناسیون بارداری برای کاهش خطر بیماری شدید حمایت می‌کنند.
پس از تزریق، سیستم ایمنی مادر آنتی‌بادی تولید می‌کند و بخشی از این آنتی بادی ها از راه جفت به جنین منتقل می‌شوند و در ماه های نخست پس از تولد، زمانی که نوزاد هنوز واجد شرایط دریافت واکسن نیست، حمایت نسبی ایجاد می‌کنند، میزان محافظت کامل نیست، اما این انتقال ایمنی یک مزیت مهم واکسیناسیون مادر محسوب می‌شود.
کدام نوع واکسن برای بارداری مناسب است؟
در بارداری، واکسن تزریقی غیرفعال آنفولانزا انتخاب استاندارد است، اسپری بینی آنفولانزا که در برخی کشورها از نوع زنده تضعیف شده است، برای دوران بارداری توصیه نمی‌شود و نام تجاری واکسن به تنهایی معیار انتخاب نیست؛ نوع واکسن، وضعیت سلامت مادر و دسترسی به فرآورده دارای مجوز اهمیت دارد.
| ویژگی | واکسن تزریقی غیرفعال | اسپری بینی زنده تضعیف شده |
|---|---|---|
| وضعیت در بارداری | برای بیشتر زنان باردار قابل استفاده است. | در بارداری توصیه نمی‌شود. |
| نحوه مصرف | تزریق عضلانی | اسپری داخل بینی |
| امکان ایجاد آنفولانزا | خیر؛ ویروس غیرفعال است. | برای بارداری گزینه مناسب نیست. |
| تصمیم نهایی | بر اساس نظر پزشک و سابقه فرد | نباید جایگزین واکسن تزریقی در بارداری شود. |
چه کسانی باید پیش از تزریق با پزشک مشورت کنند؟
بیشتر زنان باردار بدون مشکل خاصی واکسن دریافت می‌کنند، اما بعضی سابقه‌ها نیازمند بررسی دقیق‌تر هستند، واکنش آلرژیک شدید پس از دوز قبلی واکسن آنفولانزا، حساسیت شدید شناخته شده به اجزای واکسن یا سابقه سندرم گیلن باره پس از واکسیناسیون باید پیش از تزریق با پزشک مطرح شود.
- تب بالا یا بیماری حاد فعال در روز مراجعه؛ زمان تزریق ممکن است به تعویق بیفتد.
- سابقه واکنش حساسیتی شدید مانند کهیر گسترده، تورم صورت یا تنگی نفس پس از واکسن.
- سابقه سندرم گیلن‌باره در فاصله نزدیک پس از واکسن آنفولانزا.
- مصرف داروهای سرکوب‌کننده ایمنی یا ابتلا به بیماری‌های خاص؛ برای انتخاب زمان مناسب واکسیناسیون.
- هر نوع نگرانی درباره بارداری پرخطر، خونریزی، انقباضات یا وضعیت جنین؛ هرچند این موارد به‌تنهایی الزاماً منع واکسن نیستند.
اگر درباره سابقه بیماری، حساسیت یا داروهای مصرفی خود تردید دارید، مشاوره با متخصص زنان کمک می‌کند تصمیم بر پایه شرایط شخصی شما گرفته شود، دکتر نرمین کریسانی در ویزیت بارداری، وضعیت سلامت مادر و زمان مناسب دریافت واکسن را بررسی می‌کند.
بهترین زمان تزریق واکسن آنفولانزا در بارداری
واکسن آنفولانزا در صورت نیاز می‌تواند در هر سه ماهه بارداری تزریق شود، مهم‌ترین اصل، دریافت واکسن در زمان گردش ویروس های آنفولانزا و پیش از مواجهه گسترده با بیماری است و از آنجا که اثر محافظتی واکسن بلافاصله ایجاد نمی‌شود، تعویق طولانی مدت آن بدون علت پزشکی فرصت پیشگیری را کاهش می‌دهد.
سه ماهه اول
سه ماهه اول بارداری به خودی خود مانع دریافت واکسن تزریقی غیرفعال نیست، برخی مادران در این دوره تهوع، خستگی یا نگرانی بیشتری دارند و ترجیح می‌دهند درباره زمان بندی با پزشک خود گفت‌وگو کنند، با این حال، اگر فصل آنفولانزا آغاز شده باشد، تصمیم‌گیری نباید صرفا به دلیل سه ماهه اول به تأخیر بیفتد.
نزدیک زایمان
دریافت واکسن در هفته های پایانی بارداری نیز برای مادر مفید است، ولی زمان لازم برای شکل‌گیری پاسخ ایمنی باید در نظر گرفته شود، واکسیناسیون پیش از زایمان فرصت بیشتری برای انتقال آنتی‌بادی مادر به جنین فراهم می‌کند و اگر زمان زایمان نزدیک است، پزشک بر اساس شرایط فردی شما راهنمایی دقیق‌تری ارائه می‌دهد.
نکته: تزریق واکسن در روزی که مادر تب قابل توجه یا بیماری حاد دارد، اغلب تا بهبود نسبی به تعویق می‌افتد و این تعویق به معنی ممنوعیت دائمی واکسن های بارداری نیست؛ هدف، تفکیک علائم بیماری از عوارض کوتاه مدت واکسن و فراهم شدن شرایط مناسب‌تر برای تزریق است.
عوارض واکسن آنفولانزا
بیشتر عوارض واکسن آنفولانزا خفیف و گذرا هستند؛ درد، قرمزی یا حساسیت محل تزریق، احساس خستگی، سردرد خفیف یا درد عضلانی رخ می‌دهد و اغلب طی مدت کوتاهی فروکش می‌کند، این علائم معمولا نشانه آنفولانزا نیستند و به معنی ابتلا به بیماری پس از واکسیناسیون محسوب نمی‌شوند.
چه عارضه هایی نیاز به پیگیری فوری دارند؟
واکنش شدید آلرژیک پس از واکسن بسیار نادر است، اما علائمی مانند دشواری تنفس، خس‌خس سینه، تورم صورت و گلو، ضربان قلب غیرعادی یا کهیر گسترده نیازمند اقدام فوری هستند، تب بالا یا علائم شدید و ماندگار نیز باید ارزیابی شوند، زیرا ممکن است به علت عفونت هم زمان یا مشکل دیگری باشند.
بعد از واکسن آنفولانزا در دوران بارداری چه مراقبت هایی لازم است؟
پس از تزریق، آب کافی بنوشید و در صورت درد بازو، از فعالیت سنگین با همان دست برای چند ساعت پرهیز کنید، در مورد مصرف هر دارو، حتی داروهای تب بر یا مسکن، بهتر است توصیه پزشک یا ماما را رعایت کنید؛ زیرا انتخاب دارو در بارداری باید متناسب با وضعیت هر فرد باشد.
- ۱۵ تا ۳۰ دقیقه پس از تزریق در محل واکسیناسیون بمانید تا واکنش نادر حساسیتی در صورت وقوع سریع ارزیابی شود.
- محل تزریق را تمیز و خشک نگه دارید و از ماساژ شدید آن خودداری کنید.
- برای درد خفیف بازو می‌توان از کمپرس خنک کوتاه‌مدت استفاده کرد.
- در صورت تب، بدحالی یا علائم غیرعادی، پیش از مصرف خودسرانه دارو با پزشک یا ماما تماس بگیرید.
- اگر تنگی نفس، تورم لب و صورت، کهیر منتشر یا ضعف شدید رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
واکسن آنفولانزا چه محدودیت هایی دارد؟
واکسن خطر ابتلا را کاهش می‌دهد، اما محافظت صددرصدی ایجاد نمی‌کند، سویه های ویروس هر فصل تغییر می‌کنند و پاسخ ایمنی افراد نیز متفاوت است، بنابراین پس از واکسیناسیون هم رعایت بهداشت دست، تهویه مناسب فضاهای بسته و فاصله گرفتن از افراد دارای علائم حاد تنفسی، به ویژه در محیط‌های شلوغ، ارزش دارد.
اگر پس از واکسن علائم شبیه آنفولانزا داشتم چه کنم؟
اگر چند روز یا چند هفته پس از واکسن دچار تب، سرفه شدید یا بدن درد قابل توجه شدید، آن را خودکار به واکسن نسبت ندهید، شاید پیش از شکل‌گیری ایمنی با ویروس تماس داشته باشید یا دچار عفونت تنفسی دیگری شده باشید، در بارداری، تماس زودهنگام با پزشک برای تصمیم‌گیری دربادره آزمایش یا درمان اهمیت دارد.
بیشتر بخوانید: سقط مکرر در بارداری
پیشگیری از آنفولانزا در بارداری
واکسیناسیون در کنار رفتارهای پیشگیرانه نتیجه بهتری دارد و خانواده و افرادی که تماس نزدیک و مداوم با مادر باردار یا نوزاد دارند نیز می‌توانند با دریافت واکسن مناسب خود و رعایت اصول بهداشتی، احتمال انتقال ویروس را کمتر کنند.
- شستن دست ها با آب و صابون یا محلول الکلی پس از تماس با سطوح عمومی.
- پرهیز از تماس نزدیک با افراد تب دار یا دارای سرفه و عطسه فعال.
- استفاده از دستمال هنگام سرفه و عطسه و دور انداختن فوری آن.
- تهویه مناسب خانه، محل کار و فضاهای بسته.
- خواب کافی، تغذیه متعادل و نوشیدن مایعات برای حمایت از وضعیت عمومی بدن.
- تماس با پزشک در شروع علائم، به خصوص در صورت تب یا تنگی نفس.
واکسیناسیون، مراقبت های بهداشتی و توجه سریع به علائم سه بخش مکمل پیشگیری هستند، دکتر نرمین کریسانی در معاینات دوره‌ای بارداری، پرسش های شما درباره واکسن، بیماری های زمینه‌ای و علائم تنفسی را با توجه به شرایط خودتان بررسی می‌کند.
سوالات متداول درباره واکسن آنفولانزا در بارداری
شواهد علمی موجود از استفاده واکسن تزریقی غیرفعال آنفولانزا در بارداری حمایت می‌کنند و ارتباطی میان آن و سقط جنین ثابت نشده است، با این حال، اگر سابقه بارداری پرخطر، حساسیت شدید یا بیماری خاص دارید، پیش از تزریق شرایط خود را با پزشک مطرح کنید.
واکسن تزریقی مورد استفاده در بارداری حاوی ویروس غیرفعال است و نمی‌تواند باعث بیماری آنفولانزا شود، درد بازو، خستگی یا بدن درد خفیف پس از تزریق گاهی دیده می‌شود و تب و سرفه شدید پس از واکسن نیازمند بررسی برای عفونت هم‌زمان است.
ابتلای قبلی تضمین نمی‌کند که در برابر همه سویه های در گردش ایمن باشید، ویروس های آنفولانزا تغییر می‌کنند و واکسن فصلی برای سویه های پیش بین ی‌شده همان فصل طراحی می‌شود و زمان مناسب دریافت واکسن را با پزشک خود هماهنگ کنید.
بله، واکسن تزریقی آنفولانزا در دوران شیردهی نیز قابل استفاده است، واکسیناسیون مادر شیرده به محافظت از خود او کمک می‌کند و باعث انتقال ویروس آنفولانزا از راه شیر مادر نمی‌شود و در صورت داشتن سابقه حساسیت شدید، مشورت پزشکی ضروری است.
در نهایت…
واکسن آنفولانزا در دوران بارداری برای بیشتر مادران، راهی ایمن و مؤثر برای کاهش خطر بیماری شدید و حمایت نسبی از نوزاد در ماه های اول زندگی است، واکسن تزریقی غیرفعال در هر سه ماهه قابل بررسی است، اما سابقه حساسیت شدید، بیماری حاد یا شرایط پزشکی ویژه باید پیش از تزریق ارزیابی شود و در صورت بروز تب، سرفه شدید یا تنگی نفس نیز پیگیری زودهنگام پزشکی اهمیت دارد.